Mistyka kabały

Kiedy słyszymy słowo „kabała”, kojarzy się nam ono z ezoteryką i okultyzmem – i jest to skojarzenie całkowicie uprawnione. Dla niektórych „kabała” jest nawet synonimem „tarota”, a więc sztuki czytania z kart. Przede wszystkim kabała jest jednak systemem ezoterycznym, zaczerpniętym z tradycji judaistycznej (słowo Kabbalah lub nawet QBL – ponieważ język hebrajski nie zapisuje samogłosek – oznacza „otrzymywać”).

Naczelnym symbolem kabały jest Drzewo Życia (Otz Chiim) zwane też Drzewem Sefirot, utożsamiane przez kabalistów z Drzewem Wiadomości Dobrego i Złego. Drzewo Życia tworzy dziesięć kół symbolizujących emanacje (sefiroty), ujętych w trzy trójkąty; koła łączą się ze sobą za pomocą ścieżek (jest ich dwadzieścia dwie). Najprościej rzecz ujmując – Drzewo Sefirot jest symbolicznym ukazaniem drogi do doskonałości, ku Bogu. Rysunek Drzewa można rozpatrywać w perspektywie wertykalnej, przeprowadzając trzy pionowe linie zwane filarami – dwa skrajne filary będą wówczas liczyło po trzy sefiroty, zaś środkowa – cztery. Każdy filar symbolizuje jedną z zasad: srogość, łagodność, miłosierdzie. Jak łatwo zauważyć filar prawy i lewy prezentują cechy przeciwstawne, zaś środkowy oddaje stan pośredni. Każda z dziecięciu sefirot ma swoją nazwę i swoją symbolikę. Pierwsza z nich to Keter – Pierwotna Przyczyna (jej znaczenie to Korona), kolejne to Chochma (Mądrość), Bina (Inteligencja), Chesed (Miłosierdzie/Majestat), Gwura (Srogość/Moc), Tiferet (Piękno/Równowaga), Necah (Zwycięstwo/Władza), Hod (Chwała), Jesod (Podstawa), Malchut (Królestwo). Kabaliści uznają, że sefirota Keter to „alfa” (początek), zaś Malchut „omega” (koniec). Gdy spojrzymy na drzewo horyzontalnie, zobaczymy trzy trójkąty: pierwszy symbolizuje „zasłonę”, drugi „otchłań”, zaś trzeci „nieskończoność”. W ten sposób tworzy się całościowy obraz świata – od jedności (Keter) ku nieskończoności (Malchut). Kabalistyka uczy patrzenia na Drzewo Życia w bardziej skomplikowany sposób – obok trzech trójkątów możemy zobaczyć trójkąt (na górze) a poniżej – Gwiazdę Dawida (sefiroty środkowe, z wyłączeniem Keter). W tym ostatnim układzie, centralna jest sefirota Tiferet (Piękno), wokół której krążą inne, jak planety wokół Słońca.

Drzewo Życia jest zatem diagramem, który przedstawia wszystkie siły działające we wszechświecie, tzw. siły kosmiczne. Dziesięć sefirot i łączące je dwadzieścia dwie drogi, pozwalają na wyjaśnienie rzeczy przeszłych, teraźniejszych i przyszłych. Sefiroty symbolizują też bogów, a właściwie Boga poprzez jego Dziesięć Świętych Imion – i tak przykładowo pierwszej sefirze patronuje Ehjeh, drugiej Jehova, zaś ostatniej Adonai Melekh. Każda z sefirot ma także swoich aniołów opiekuńczych: pierwsza: Chaioth ha Qadesh (Święte Żyjące Stworzenia), dziewiąta: Kerubim (Silnych), zaś dziesiąta: Aschim (Dusze Ognia). Wszystkim przyporządkowane są określone kolory (np. Keter diamentowy, Chochmie perłowoszary, Chesed niebieski, Jesod fioletowy, Malchut cytrynowy) i symbole magiczne (np. Keter – sędziwy król, Binie – matka, Tiferet – dziecko, Malchut – młoda kobieta w koronie). Jak widać symbolika kabały to ogromny i rozbudowany system filozoficzny, w którym zorientować się można dzięki tzw. „ścieżkom kabalistycznym” – można je powiązać z kartami Tarota (o Tarocie patrz inny nasz artykuł). Każda ścieżka łączy ze sobą dwie sefiroty: pierwsza to sefirota „matka”, strefa wyjścia, druga to cel, strefa dojścia. Każda z dwudziestu dwóch ścieżek przypisana jest jednej z liter hebrajskiego alfabetu, ale także poszczególnym kartom Wielkich Arkanów Tarota (Małe Arkana symbolizują bezpośrednio sefiroty). Adept kabały winien medytować nad wybraną przez siebie ścieżką, wizualizować zawarte w niej symbole (oprócz już tu wymienionych także: znaki zodiaku, oznaczenia żywiołów i tzw. „bronie magiczne”). Nauka kabały wymaga od ucznia znajomości nie tylko pozytywnego znaczenia każdego z symboli, ale także jego cech negatywnych, które składają się na pełne zrozumienie znaku. Obok medytacji, środkiem do osiągnięcia poznania jest rytuał, przypominający praktyki jogi (oddychanie, oczyszczanie umysłu, nauka komunikacji). Celem kabały jest poznanie siebie i siły, które rządzą światem – co ciekawe praktyczna kabała interesowała filozofów i psychologów takich jak Adler i Jung, który wyprowadził z niej swą teorię archetypów.

W ostatnich latach kabała zrobiła prawdziwą karierę dzięki gwiazdom show-biznesu takim jak Madonna czy Britney Spears. Trudno uwierzyć, by obie piosenkarki zagłębiły się w filozoficzny system żydowskich kabalistów lub w psychologiczne teorie Junga. Najprawdopodobniej kabała stała się dla nich modną odmianą new age – kiedy scientologia Toma Cruise’a opatrzyła się już w Hollywood, pojawiła się Madonna ze swą czerwoną nitką na nadgarstku, symbolizującą adeptkę kabały. W ten sposób kabała – jak już było to wspomniane: starożytna nauka żydowskich mędrców – została spłycona do „czarów-marów”, rodzaju czarnej magii i dziwnego okultyzmu dla rozkapryszonych gwiazd. Wielka to strata dla ciekawego systemu wierzeń, obfitującego w interesujące symbole i nawiązania. Warto przy okazji wspomnieć, że na symbolice Drzewa Życia oparł swoją powieść Wahadło Foucaulta Umberto Eco. Każdy rozdział książki „odpowiada” kolejnej sefirocie, a jego treść symbolicznie nawiązuje do znaczenia konkretnego koła na Drzewie. I tak sefirota Keter – Pierwsza Przyczyna to zawiązanie akcji, gdy bohaterowie jeszcze nie zdają sobie sprawy, jakie konsekwencje przyniesie ich działanie (wymyślenie „dla sportu” rodzaju spisku kabalistów, alternatywnej historii świata) po Malchut, czyli w tym przypadku Zrozumienie (poniesienie konsekwencji).

Bibliografia:

Charles Fielding Kabała praktyczna, Łódź 1997

Agnieszka Krawczyk (EduKrak)