EduKrak

Słownik

O firmie

Redakcja

Matura 2008

Podstawy prawne

Harmonogram

Matura w pytaniach

Logowanie

Artykuły - Obraz

List miłosny Vermeera van Delft – analiza obrazu

Obraz List miłosny wystawiany w Rijksmuseum w Amsterdamie pochodzi z roku 1667 – późniejszego okresu twórczości artysty (do naszych czasów zachowało się jedynie 35 jego obrazów). Jak podkreśla krytyka, etap ten, charakteryzował się u Vermeera uproszczeniem rysunku i faktury obrazu – artysta nie uwzględnia już np. nierówności tynku na ścianach, różnic w wyglądzie materiałów sukien itd. Następuje także wyraźne przejście ze strefy światła do cienia, zaś kolory zaznaczane są plamami, a nie stopniowym przechodzeniem barwy w barwę.

W Liście miłosnym najważniejsza jest perspektywa – obserwator znajduje się w wąskiej sieni, zaglądając do pokoju, w którym toczy się akcja. Sień jest pogrążona w mroku, zaś pokój dobrze oświetlony światłem padającym z niewidocznego okna po lewej stronie obrazu. W rzęsiście oświetlonym pomieszczeniu widzimy młodą kobietę w żółtej sukni i żółtym kubraczku ozdobionym gronostajowym futrem, która na szyi nosi sznur pereł, zaś w uszach ma kolczyki. Kobieta przerwa grę na lutni, by odebrać list od służącej, ubranej w zielony kubrak i niebieską spódnicę (warto zauważyć, że połączone ze sobą kolory żółty i niebieski dają zielony, gdyby poprowadzić przez obraz oś poziomą, okazałoby się, że strefa zieleni znajduje się u góry, zaś żółć i niebieski – na dole). O tym, że koperta podawana przez służącą zawiera list miłosny, aluzyjnie informuje widza płótno ze sceną marynistyczną, wiszące na ścianie. W sztuce holenderskiej bardzo często pojawiała się ta alegoria – miłość to morze, zaś kochanek – statek, port – szczęśliwe zakończenie romansu, burza – rozstanie. Na obrazie Vermeera mamy właśnie przedstawienie burzy morskiej, co może sugerować, że romans bohaterki zakończy się rozczarowaniem. Powyżej obrazka ze sceną marynistyczną wisi drugi, przedstawiający wędrowca – może on oznaczać, iż ukochany kobiety wybrał się w daleką podróż lub, że pisane jest im rozstanie. Sportretowana kobieta gra na lutni – instrumenty muzyczne bardzo często pojawiały się w sztuce holenderskiej, symbolizując miłość (struny poruszane uczuciem zakochanej kobiety), szczęście, ale także rozpustę i zmysłowość (zwłaszcza w przedstawieniach domów publicznych). Lutnia ze względu na swój kształt mogła też oznaczać waginę. Obok stóp kobiety leżą pantofle, które również symbolizują waginę. Obok drzwi stoi szczotka do zamiatania – ten motyw można tłumaczyć jako aluzję do występnego życia. Gdy dobrze przyjrzymy się pierwszemu planowi obrazu (sieni) zauważymy panujący tam nieporządek: rozrzucone stroje, pomięte nuty: te elementy można również wyjaśnić jako symbole „niecnotliwego uczucia”. Bardzo ciekawy wygląd ma podłoga – wyobrażono na niej szachownicę złożoną z białych i czarnych pół. Motyw życia jako szachownicy, której białe pola symbolizują dobre uczynki, zaś czarne – grzech, był bardzo popularny w tej epoce. Krzesło bohaterki stoi na białym polu, co mogłoby sugerować, że w jej życiu nie ma występku, jednakże inne symbole zaprzeczają tej tezie (np. brudna bielizna wysypująca się z kosza). Kim zatem jest kobieta sportretowana na obrazie? Damą lekkich obyczajów, czy uwiedzioną dziewczyną, która bezskutecznie będzie czekać na powrót swego niewiernego kochanka? Malarz nie daje jednoznacznej odpowiedzi podsuwając widzowi jedynie aluzje i symbole.

A oto jak interpretował ten obraz Jacek Kaczmarski:

List miłosny (Vermeer)

Udział biorą:
Pani
Służąca

To scena w brązach i żółcieniach,
W ukośnym świetle, bardzo ostrym,
W powietrzu, niby nurt strumienia –
Gdzie w przejrzystościach – wodorosty...

P – Co tu robisz z tym koszem nie upranej bielizny?
S – To najlepsza kryjówka na list od mężczyzny.
Oto on, proszem Paniom! Gruby, wonny, nie powiem...
P – Wolne żarty, figlaro! Co ci łazi po głowie?
Chyba widzisz, że właśnie ćwiczę gamy na lutni?
S – Ech, ci ćwiczom, co tęskniom, albo którzy som smutni!
P – Smutna? Ja? Ja stęskniona? Patrzcie mi, jaka wróżka!
S – A kto nie jadł śniadania? A kto nie chciał wstać z łóżka?
Kto tu się od tygodni wciąż wpatruje w obrazek,
Gdzie się z falom mocujom muskularni żeglarze?
Pan nasz raczej nie żeglarz. Pan nasz groszem grosz płodzi.
Jego zysk – nasze łzy, że na morzach som młodzi...
Niech sie Pani nie krempi, niech kopertę otworzy!
P – A gdzie Pan?
S – Tam, gdzie zwykle. Od świtania w kantorze!
P – Ależ mi się trafiła powiernica uniesień!
Kosz z bielizną w salonie, mokre szmaty na krześle!
Kto tu jest zakochany? W drzwiach chodaki i miotła,
Nie trzepane dywany pajęczyna oplotła,
A i piłaś coś, czuję! Pana dżin?
S – Tylko krzyne...
P – Tak! Karafka puściutka! I nietknięty kominek!
S – Ba, w kominku żar jeszcze... i niezgorzej się żarzy,
Aż się Pani rumieni... z żarem Pani do twarzy;
Tylko lwa żem przemyła, tego co tu rzeźbiony,
Lew – kochanka przedstawia, z męża raczej już chomik!
I co winien ten gryzoń, że lwa nie przypomina?
I że Pani jest lwica – też nie jego to wina!
Niech tak Pani nie patrzy i koperte otworzy!
P – A gdzie Pan?
S – Przecie mówie, że w kantorze grosz mnoży!
P – Nie otworzę, aż powiesz, czy znasz serca zgryzoty?
S – Pani! Na co mnie miłość? Mało ja mam roboty?
Skąd mam wiedzieć czy kocham i czy on ma sie ku mnie
Kiedy cięgiem żegluje, a i pisać – nie umie?
A tak z Pani miłości moja miłość pożyje
I jak Pani list czyta – to i mnie serce bije...
Czas ucieka! Niech Pani przełamuje pieczęcie,
Nim z kantorka Pan wróci – będziem miały zajęcie...

Wszystko to w brązach i żółcieniach,
W ukośnym świetle, bardzo ostrym,
W powietrzu, niby nurt strumienia –
Gdzie w przejrzystościach – wodorosty...

Jacek Kaczmarski
Osowa, 21.4.2003

Bibliografia:

Albert Blankret Vermeer van Delft, Warszawa 1991

Patrick de Rynck Jak czytać malarstwo – rozwiązywanie zagadek, rozumienie i smakowanie dzieł dawnych mistrzów, Kraków 2005

Agnieszka Krawczyk (EduKrak)