Tarot – ksiêga szatana czy droga o¶wiecenia?

Trudno wyja¶niæ sk±d wziê³y siê karty tarota – niektórzy badacze widz± ich pocz±tek ju¿ w staro¿ytno¶ci, mia³y pochodziæ z Egiptu, za¶ Egipcjanie przejêli je od starszych ludów. Zdaniem jednego z francuskich historyków, rysunki na kartach s± odzwierciedleniem konstelacji gwiezdnych i ilustracj± ruchu planet. Oficjalnie karty tarota znane s± od XV wieku, pocz±tkowo s³u¿y³y do gry, pó¼niej sta³y siê atrybutem wró¿bitów, pozwalaj±c na przepowiadanie przysz³o¶ci, rozwi±zywanie problemów. Talia sk³ada siê 78 kart, podzielonych na Wielkie Arkana (22 karty) i Ma³e Arkana (56 kart). 

Najpiêkniejsze talie tarota pochodz± z renesansowych W³och: to rêcznie malowany tarot Viscontich oraz zaprojektowany przez mediolañskiego malarza Bonifacio Bembo tarot Viscontich-Sforzów. Talie te mia³y swoj± tajemn± historiê zwi±zan± z zagadkami niewyja¶nionych ¶mierci w obu rodach, mia³y przynosiæ pecha i byæ z³owrogim znakiem przeznaczenia. Co ciekawe, z koñcem XV wieku zaginê³y cztery najbardziej „fatalne” karty Viscontich-Sforzów: Diabe³, Strzaskana Wie¿a, Trójka Denarów i Rycerz Mieczów. Nigdy nie zosta³y odnalezione i obecnie rekonstruuje siê je z podobizn. Z podobnego okresu pochodzi Tarot Marsylski, odbijany rêcznie na drewnianych klockach. Najstarsza talia wykonana zosta³a w XVI wieku, ale od tego czasu pojawi³o siê wiele zmodyfikowanych wersji. Zawsze jednak powtarzaj± one rysunki pierwowzoru: surowe i oszczêdne, operuj±ce jedynie podstawowymi kolorami. Wspó³czesne wersje Tarota Marsylskiego oparte s± na talii z XVIII wieku – zmodyfikowano wówczas paletê kolorów (rozszerzono j±) i niektóre szczegó³y rysunków.

Jedn± z najpopularniejszych i jednocze¶nie niezwykle piêkn± tali± jest Tarot Ridera-Waite’a, z wynios³± postaci± Papie¿ycy (Kap³anki) i ciekawym przedstawieniem karty Fortuna. Karty namalowa³a Pamela Colman Smith. Do najbardziej tajemniczych talii nale¿y z kolei zaprojektowany przez Aleistera Crowleya Tarot Totha (lub Tarot Thota), do którego rysunki wykona³a Frieda Harris. Powsta³e w XX wieku stowarzyszenie ezoteryczne, Zakon Z³otego ¦witu da³o nazwê jednej z najbardziej tajemniczych talii autorstwa Roberta Wanga. Z³oty ¦wit, którego adeptem by³ Crowley, w swej filozofii syntetyzowa³ ró¿ne rodzaje magii, naukê Kaba³y (ze szczególnym uwzglêdnieniem symboliki Drzewa ¯ycia) oraz medytacjê.

Tarot to karty wró¿biarskie, myli siê jednak ten, kto uwa¿a, ¿e jest to wy³±cznie talia s³u¿±ca do przepowiadania przysz³o¶ci. Tarot to w³a¶ciwie ca³a filozofia ¿ycia – tarocista medytuje nad kart±, bada jej znaczenie, siêgaj±c w pod¶wiadomo¶æ. Nieprzypadkowo kartami zainteresowa³ siê jeden z twórców psychoanalizy, Carl Gustav Jung. Interpretowa³ on karty jako wieloznaczne symbole, uporz±dkowane jednak i uniwersalne. Jung uwa¿a³, ¿e ka¿dy cz³owiek d±¿y do samopoznania, lepszego zrozumienia siebie – medytacja nad tarotem to doskona³y katalizator, wyzwalaj±cy si³y psychiczne, pozwalaj±cy na wyj¶cie poza w³asne „ja”. Obrazy na kartach symbolizuj± pewne idee (archetypy), pozwalaj± na odkrycie w³asnej ja¼ni, staj± siê drog± samopoznania. Dziêki nim mo¿emy zajrzeæ w g³±b pod¶wiadomo¶ci i odkryæ tajemnice, o których nie mieli¶my pojêcia. W podobny sposób – tarota jako drogi, a tarocisty jako wêdrowca – widzi karty wybitny polski znawca tej tematyki Krzysztof Sier¿êga. Cztery kolory Wielkich Arkanów s± jego zdaniem egzemplifikacj± czterech ¿ywio³ów: ognia (bu³awy), wody (puchary), powietrza (miecze), ziemi (denary), powi±zane s± one z ludzkimi charakterami: cholerycznym, flegmatycznym, sangwinicznym i melancholijnym. Cz³owiek (wêdrowiec) jest zagubiony w ¶wiecie, nie do koñca pojmuje przyczyny i skutki pewnych zjawisk. Tarot jest wiêc rodzajem nici, która ma poprowadziæ go przez ¿ycie, wyja¶niæ pojêcia i uporz±dkowaæ je. Rozk³ad tarota pokazuje konkretne „tu i teraz”, miejsce, w którym znalaz³a siê osoba zadaj±ca pytanie. Ca³y rozk³ad oparty jest o kilka podstawowych symboli: niebo, ziemia, s³oñce, ksiê¿yc, woda, gwiazdy, drzewo, ogieñ. Wêdrówka przy pomocy tych symboli mo¿e byæ przyjemna i odkrywcza, ale mo¿e te¿ byæ traumatycznym prze¿yciem – jak pisa³a tarocistka Helena Starowieyska: „obrazy zamieszczone na kartach pobudzaj± do penetracji w³asnej nie¶wiadomo¶ci, w której ukryta jest wiedza niedostêpna poznaniu intelektualnemu”. Ka¿d± kartê mo¿na rozwa¿aæ na trzech poziomach: wró¿biarskim (znaczenie karty po³o¿onej prosto i odwróconej), psychologicznym (opis osobowo¶ci, zale¿no¶ci emocjonalne) i duchowym (medytacja). Karty tarota s± zatem – w takim odczytaniu – drog± do duchowego o¶wiecenia, poznania uniwersalnych prawd kosmicznych.

Dla znawcy i badacza tarota wa¿ne jest tak¿e, w jaki sposób karty trafi³y do jego r±k. Talia kupiona jest najs³absza, podobnie s³aba jest talia ofiarowana np. z okazji urodzin. Idealnie jest, aby talia sama „znalaz³a” u¿ytkownika: zosta³a podarowana spontanicznie przez poprzedniego w³a¶ciciela lub w jakich¶ okoliczno¶ciach znaleziona (w starym pudle na strychu lub na wyprzeda¿y w komisie, miêdzy ró¿nymi szparga³ami). Tak¿e talia ukradziona nale¿y do „najsilniejszych”, ale daleka jestem od tego, by polecaæ ten sposób. Mo¿na kupiæ lub znale¼æ gotowe karty, mo¿na te¿ przygotowaæ w³asn± wersjê tarota. Takie – rêcznie malowane karty – posiada³y siostry Maria Pawlikowska-Jasnorzewska i Magdalena Samozwaniec. Pawlikowska sama wykona³a taliê tarota, zastêpuj±c niektóre karty, wymy¶lonymi przez siebie (posiada³a na przyk³ad kartê „Dziecko” lub „Niespodzianka”). Inn± „osobist±” taliê mia³a s³ynna wró¿bitka epoki napoleoñskiej, panna Lenormand, która udziela³a porad Józefinie, a ponoæ i samemu cesarzowi. Mia³a ona przepowiedzieæ odwrót Napoleona spod Moskwy i klêskê pod Waterloo. Historycy s± jednak zgodni – wró¿bitka ujawnia³a swe „rewelacje” zawsze po fakcie, trudno wiêc dawaæ wiarê jej przepowiedniom. By³a ona najprawdopodobniej sprytn± oszustk±, pos³uguj±c± siê „siatk±” szpiegów i donosicieli, którzy informowali j± o sekretach utytu³owanej klienteli, przewijaj±cej siê przez wró¿biarski salon panny Lenormand.

Agnieszka Krawczyk (EduKrak)